Bài 1: Những đặc điểm riêng của công nghiệp CSSK
Những năm gần tới, trong xu thế của thế giới cũng như khu vực, công nghiệp chăm sóc sức khỏe (CSSK) của nước ta chắc chắn sẽ có những bước phát triển vượt bậc do già hóa dân số, sự tiến bộ vượt bậc của công nghiệp dược và thiết bị y tế… Tuy nhiên, nền công nghiệp CSSK cần được hiểu thế nào cho đúng, nó có đặc điểm gì và đã được thực hiện ở các nước phát triển ra sao, xu thế ở nước ta như thế nào?...
Công nghiệp CSSK hay công nghiệp y tế là một trong những ngành công nghiệp lớn nhất và phát triển nhanh chóng trên thế giới, chiếm tới trên 10% GDP của rất nhiều các nước phát triển. Công nghiệp CSSK giữ một vai trò cực kỳ to của nền kinh tế các nước này và có những đặc điểm riêng biệt, rất khác so với các ngành khác.
Công nghiệp CSSK là gì?
Công nghiệp CSSK bao gồm những tổ chức mang đến dịch vụ chẩn đoán, dự phòng, điều trị, các bệnh viện, các tổ chức y tế tư nhân, y tế công và tổ chức y tế tình nguyện. Công nghiệp CSSK còn bao gồm các nhà sản xuất - cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế. Một trong những lý do để khái niệm “công nghiệp CSSK” ra đời và ngày một phổ biến trên thế giới là do sự phân biệt vào khái niệm “sản xuất” và “dịch vụ” đã thay đổi. Mosby’s Medical Dictionary xuất bản năm 2009 định nghĩa: “Công nghiệp chăm sóc sức khỏe là toàn bộ các dịch vụ phòng bệnh, chữa bệnh và điều trị được đem đến bởi các bệnh viện, các tổ chức, điều dưỡng, bác sĩ, nha sĩ, các nhà điều hành y tế, các tổ chức của Nhà nước, các đơn vị thể chế, các tổ chức tình nguyện, các trung tâm CSSK từ thiện, các nhà sản xuất trang thiết bị y tế, các nhà sản xuất dược phẩm và các tổ chức bảo hiểm y tế”.
Đặc điểm của thị trường công nghiệp CSSK
Đầu ra không được xác định rõ ràng bằng sản phẩm cụ thể: Dịch vụ CSSK có những đặc điểm khác với các dịch vụ và sản phẩm hàng hóa khác. Đầu ra của nhiều nền công nghiệp là những sản phẩm cụ thể nhưng đầu ra của dịch vụ CSSK không được xác định rõ ràng bằng các sản phẩm cụ thể. Đầu ra của dịch vụ CSSK không thể dự báo và hiểu rõ bởi cả nhà phân phối dịch vụ và cả người dùng hoặc thụ hưởng dịch vụ. Vì vậy, sự can thiệp của tổ chức thứ ba, tổ chức thanh toán giá bán (Cơ quan bảo hiểm y tế) và Chính phủ, cơ quan quản lý Nhà nước vào CSSK là rất cần thiết và toàn diện. Mặc dù có sự khác biệt trên đây, thị trường chăm sóc sức khỏe vẫn phải tuân thủ các quy luật kinh tế cơ bản và việc phân tích kinh tế là rất quan trọng để xác định chính sách y tế công cộng.
Mất cân đối thông tin: Một đặc điểm của thị trường công nghiệp CSSK là sự mất cân đối thông tin. Người dùng dịch vụ và/hoặc sản phẩm (dược phẩm, trang thiết bị y tế, xét nghiệm…) hay nói cách khác người tiêu dùng của nền công nghiệp CSSK luôn luôn tiếp nhân được ít thông tin về nguy cơ và ích lợi của dịch vụ/sản phẩm hơn so với các nhà mang đến dịch vụ y tế /thầy thuốc và nhà sản xuất, cung cấp sản phẩm thiết bị, dụng cụ y tế và dược phẩm. Vì vậy, các thầy thuốc và nhà sản xuất/cung cấp dịch vụ y tế đóng vai trò kép: Vừa là người hỗ trợ tư vấn vừa là người cung cấp dịch vụ/sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Đối với việc khám chữa bệnh, hiện tượng này trở thành phức tạp hơn bởi vì thầy thuốc không chỉ thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh nói riêng hoặc CSSK nói chung cho bệnh nhân mà song song lại phải chịu sự kiểm soát của bên thứ ba: người trả tiền (cơ quan đem tới ngân sách nhà nước và/hoặc cơ quan bảo hiểm y tế) và nhà điều hành và hoạch định chính sách CSSK.
“Sự lạm tín”: Đây là khái niệm mà các nhà kinh tế sử dụng để diễn tả trường Hợp mỗi cá nhân người bệnh đều có khuynh hướng nguyện vọng thừa hưởng thụ bất cứ dịch vụ/sản phẩm nào được kỳ vọng có lợi cho sức khỏe của họ ví dụ họ không phải trả tiền. Trên thực tế, có thể thấy phần nhiều dẫn chứng vào “sự lạm tín” trong hệ thống khám chữa bệnh và CSSK như lạm dụng thuốc, lạm dụng kỹ thuật cao và các thiết bị đắt tiền (sophyscated medical equipment), lạm dụng xét nghiệm… hoặc người bệnh đòi hỏi được dùng các biệt dược gốc thay vì các thuốc generic có chất lượng và tác dụng tương đương với mức chi phí cả chấp nhận được… Các hành động này diễn ra trên quy mô lớn, phổ biến sẽ dẫn đến việc ngân sách y tế luôn luôn thiếu hụt không những chỉ vì thực trạng của nền kinh tế và nguồn lực tài chính quốc gia hạn hẹp mà còn vì không kiểm soát được lãng phí và bất hợp lý trong dùng ngân sách y tế và quỹ bảo hiểm y tế. Mặt khác, cơ quan bảo hiểm y tế với tư cách “bên thứ ba” chịu trách nhiệm trả tiền giá tiền khám chữa bệnh và CSSK luôn luôn chịu áp lực cao về việc chi vượt thu, như người ta vẫn thường nói là nguy cơ “vỡ quỹ” bảo hiểm y tế.
Mục tiêu cuối cùng là hiệu quả đối với sức khỏe: Hiệu quả này duy nhất thể xác định là khả năng (xác xuất) trước khi cung cấp dịch vụ và cũng khó đo lường được ngay cả sau lúc dịch vụ được thực hiện. Chăm sóc y tế không phải là nhân tố duy nhất quyết định cho sức khỏe mà các yếu tố khác như dinh dưỡng, luyện tập thể dục và lối sống có ý nghĩa quan trọng. Sự phân bổ có hiệu quả nguồn lực đầu tư về khu vực y tế công hay y tế tư nhân đòi hỏi phải thận trọng đánh mức giá cân bằng chi phí và hiệu quả trên đầu ra của mỗi hệ thống.
Làm gì để có 1 nền công nghiệp CSSK lành mạnh?
Để một nền công nghiệp CSSK hoạt động lành mạnh, hợp lý và có hiệu quả, cơ quan quản lý y tế và các tổ chức bảo hiểm y tế cần được có các biện pháp và sáng kiến nhằm kiểm soát và giảm thiểu hữu hiệu “sự lạm tín” cả ở phía bệnh nhân/người dùng dịch vụ/sản phẩm và cả những người/tổ chức phân phối dịch vụ/sản phẩm CSSK. Những biện pháp/sáng kiến tương tự phải làm cho những nhà mang đến dịch vụ/sản phẩm cân nhắc để cân bằng được giữa sự nguyện vọng trước mắt của bệnh nhân và lợi ích dài hạn của cơ quan bảo hiểm y tế và cơ quan quản lý ngân sách y tế trong một thị trường càng ngày càng phát triển của nền công nghiệp CSSK. Đây là điều mà người ta vẫn hay nói là chống “lạm dụng quỹ bảo hiểm y tế”.
Còn nữa
PGS.TS. Lê Văn Truyền
((Chuyên gia cao cấp dược học, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế))
0 nhận xét:
Đăng nhận xét